کاهش آلودگی شیر از پستان و پوست سرپستانک با آماده سازی قبل از شیردوشی

تمیز کردن پستان  قبل از شیردوشی، فرصت ورود ارگانیسم های محیطی به شیر خام را کاهش داده و این احتمال را که  بافت پستان در معرض حمله ی ارگانیسم ها قرار گیرد، کمتر می کند.

اغلب میکروارگانیسم هایی که بر روی سطوح خارجی بافت پستان و سرپستانک وجود دارند، شامل کلیفرم های موجود در آب، خاک و مدفوع (اشرشیا کلای، انتروباکتر ائروژنز[۱]، گونه های کلبسیلا[۲])، استرپتوکوکوس ها (به طور عمده استرپتوکوکوس یوبریس)، استافیلوکوک ها، ارگانیسم های کورینه فورم[۳]، باسیل ها[۴]، مخمر و قارچ هستند.

ضدعفونی مداوم سرپستانک پس از شیردوشی، به میزان زیادی جمعیت ارگانیسم های روی پوست سرپستانک را کاهش می دهد. با این وجود، چنین روش هایی تقریبا بر روی جمعیت باکتریایی به دست آمده از گاوهایی که در محیط آلوده می خوابند، یا به سبب تماس با دست های شیردوش، آب شست و شو و یا پارچه ها، آلوده شده اند، هیچ تاثیری ندارد.

پوست مرطوب نسبت به پوست خشک جمعیت باکتریایی بیشتری را به درون شیر منتقل می کند. روش های مختلف آماده سازی پستان قبل از شیردوشی به طور قابل توجهی کیفیت شیر را تحت تاثیر قرار می دهد. در مطالعات صورت گرفته کمترین جمعیت باکتریایی در شیر، در حالتی گزارش شده است که، سرپستانک ها  با آب تمیز شده  و سپس به طور کامل و با حوله های کاغذی مجزا، خشک شدند، یا در زمانی که یک ماده ی ضدعفونی کننده برای سرپستانک ها به کار برده شده و سپس خشک گردیده است. ضدعفونی سرپستانک پیش از آماده سازی آن برای دوشش، با استفاده از روش غوطه ور سازی سرپستانک، میزان آلودگی های داخل پستانی ناشی از عوامل بیماری زای محیطی را تا ۵۰ % کاهش می دهد.

معمولا در دامداری ها، شستشوی سرپستانک بدون خشک کردن آن انجام می شود. این عمل اثر زیان باری بر روی کیفیت شیرداشته و باعث افزایش خطر بروز ورم پستان کلیفرمی و ورم پستان با عامل عفونی استرپتوکوکوس یوبریس می شود. زیرا این باکتری ها اغلب قبل از شیردوشی بر روی بافت سرپستانک حضور دارند و ممکن است، در هنگام شیردوشی با آب به راس سرپستانک وارد شوند.

رویکردهای اساسی جهت آماده سازی گاوها برای شیردوشی باید شامل موارد زیر باشد:

الف- گاوهایی (کارتیه های پستان)که شیر غیر طبیعی دارند، شناسایی کرده و شیر آن ها را دور بریزید. این شیر مناسب مصرف انسان نیست و نباید با شیر گاوهای سالم مخلوط شود. در بسیاری از کشورها این موضوع به وسیله مقررات رسمی اجرا می شود.

بررسی شیری که در ابتدا از پستان گاو خارج می شود، روشی است که برای شناسایی شیر غیر طبیعی قبل از اتصال سرپستانک به دستگاه شیردوشی استفاده می شود. گرچه فیلتر کردن شیر، ذرات بزرگتر خاک و رسوبات را حذف می کند، اما به علت این که نمی تواند باکتری ها را جدا کند، جایگزین مناسبی برای روش های ذکر شده نیست و در یک دامداری با هدف تولید شیر خام با کیفیت خوب، کارآمد نیست.

ب- پوست سرپستانک را تمیز و ضدعفونی کنید. این کار باعث کاهش آلودگی میکروبی شیر خام می شود. اگر یک ماده ی ضدعفونی مورد تایید به آب شست و شو اضافه شود، تاثیر شستن سرپستانک بر کاهش بار میکروبی، افزایش می یابد. علاوه بر این، شستشوی سرپستانک ها یک دقیقه قبل از شیردوشی، محرکی برای رفلکس خروج شیر است.

تماس سرپستانک ها با دست شیر دوش در حین شست و شو در چاله ی شیردوشی امری اجتناب ناپذیر است. این کار ارگانیسم های بیماری زا را بین سرپستانک ها و بین گاوها منتقل می کند. برای به حداقل رساندن این انتقال، این امری ضروری است که  یک ماده ضدعفونی کننده در محلول شستشو گنجانده شود، یک پارچه تمیز یا حوله کاغذی برای هر گاو استفاده شود و دست ها ی شیردوش قبل از آماده سازی هر گاو برای شیردوشی شسته و خشک شوند. برای این کار استفاده از دستکش پلاستیکی نیز توصیه می شود، اما پوشیدن دستکش، به وسیله شیردوش ها، به ویژه در آب و هوای گرم کمتر پذیرفته می شود. ماده ضدعفونی کننده ای که معمولا در این بخش کار استفاده می شود، کلر با غلظت ppm 100-300 یا یدوفور با غلظت بین ۲۵ و ۷۵ ppm است. برای آماده سازی پیش از دوشش سرپستانک پارچه یا حوله آغشته به مواد ضدعفونی کننده نیز  موثر گزارش شده است و  بهتر است حوله یا پارچه، به صورت انفرادی برای هر گاو  استفاده شود.

ج- روش مکملی برای آماده سازی سرپستانک و بافت پستان پیش از دوشش، در ایالت متحده آمریکا توسعه یافته، که به طور عمده باعث کاهش بروز ورم پستان محیطی شده است. در این روش، ضدعفونی سرپستانک پیش از دوشش به وسیله غوطه ور سازی یا اسپری کردن مواد ضدعفونی کننده ی بر پایه کلر یا یدوفورها (معمولا در غلظت های پایین تر نسبت به ضدعفونی پس از شیردوشی) انجام می شود.

ترکیبات کلر (در انگلستان) برای ضدعفونی سرپستانک پیش از دوشش با غلظت ppm 20000 و یدوفورها با غلظتی بین ۱۰۰۰ و ۲۵۰۰ ppm  استفاده می شوند. هم چنین کلرهگزیدین با غلظت ppm 1100-5000 (در اسپانیا، ایالت متحده آمریکا و کانادا)، ، LDBSA با غلظت ppm 19400 (در ایالت متحده آمریکا و دانمارک) و دی اکسید کلر و اسید هیپوکلریک با غلظت ppm 30000 (در ایالت متحده آمریکا و دانمارک) از دیگر ترکیباتی هستند که مورد استفاده قرار می گیرند.

نیسین[۵] یک باکتریوسین[۶] ضد میکروبی پروتئینی است، که در فرانسه استفاده می شود. در ضدعفونی پیش از دوشش، باید کل سطح سرپستانک که قبلا تمیز شده است به ماده ی ضدعفونی آغشته شود.پس از حداقل ۱۰ ثانیه، سرپستانک می بایست با یک حوله کاغذی خشک شود، تا مواد ضدعفونی اضافی پاک شوند. این نکته حائز اهمیت است که غوطه ور سازی یا اسپری کردن ماده ی ضدعفونی پیش از دوشش، جایگزین تمیز کردن و شستشوی سرپستانک ها نخواهد شد و به عنوان مکملی برای آماده سازی پستان برای شیر دوشی معرفی می شود.

تعداد باکتری هایی که از پستان آلوده به شیر وارد می شوند، به ویژه در موارد ورم پستان بالینی، ممکن است بیش از ۱۰۹  در هر میلی لیتر باشد. حتی یک مورد از ورم پستان در گله ای با اندازه ی متوسط، می تواند به طور قابل توجهی تعداد باکتری های شیر مخزن را افزایش دهد. سرپستانک های کثیف منبع اصلی آلودگی با مواد خارجی قابل رویت یا رسوبات هستند. در این حالت ممکن است، شمارش باکتریایی در شیر نزدیک به ۱۰۰۰۰۰ کلونی در هر میلی لیتر شود. سرپستانک های به شدت خاکی و نشسته ممکن است میزان شمارش غیرقابل قبولی در شیر ایجاد کند. با این حال، هنگامی که گاوها در آب و هوای خشک در مرتع هستند، شمارش باکتریایی شیر از سرپستانک های شسته نشده ممکن است کمتر از ۱۰۰ کلونی در هر میلی لیتر باشد.

[۱] Enterobacter aerogenes

[۲] Klebsiella spp

[۳]coryneform organisms

[۴] bacilli

[۵] Nisin

[۶] bacteriocin

 

منبع: سند Rev. sci. tech. Off. int. Epiz., 1995,14 (1), 207-224) منتشر شده در OIE (سازمان بین المللی کنترل بیماری های واگیردامی)