اهمیت آسایش دام در گله های گاو شیری

مدیریت کارامد و محیط مناسب عوامل ضروری در جهت سلامت و رفاه گاو شیری هستند. استراحت کافی بر تولید، سلامت و رفاه گاو شیری تاثیر مثبت دارد. محل نگهداری و سازه­ها (شکل استال، فضای در اختیار گاو، مدیریت استال، مدیریت بهاربند، راهروی شیردوشی و مسیرهای جابجایی)، خوراک و آب (نمره وضیعت بدنی یا BCS و تغذیه) و سلامت و آسایش (لنگش، سلامت اندام حرکتی و مراقبت از سم، استرس گرمایی) از حوزه­های با اهمیت در مبحث آسایش گاو شیری و موثر بر رفاه و رفتار گاوها هستند.

وقتی صحبت از آسایش دام می­شود مهم­ترین نکته­ای که به آن باید توجه شود استراحت روزانه گاو است. زمانی که دسترسی به استال محدود می­شود گاوها ترجیح می­دهند در راهروها دراز بکشند و این خود موجب القای استرس می­شود.

در مبحث آسایش دام شناخت سه شاخص ضروری است. CCI، SSI و SUI. CCI عبارت است از نسبت تعداد گاوهای دراز کشیده در استال به تعداد گاوهای در تماس با استال. SSI نسبت تعداد گاوهای ایستاده در استال به گاوهای در تماس با استال را بازگو می­کند و SUI نسبت گاوهای دراز کشیده در استال به تعداد گاوهایی که خوراک نمی­خورند است.

یکی از موارد حائز اهمیت در محل نگهداری گاوهای شیری تراکم آن­ها در بهاربند است. در مطالعه­ای که نتایج آن در سال ۲۰۱۶ در نشریه­ی American Dairy Science Association  منتشر شد میزان خوابیدن گاوها در شرایط نگهداری مختلف از لحاظ تراکم مورد مقایسه قرار گرفت. در این مطالعه سه گروه گاو شیری با تراکم ۸۲%، ۱۰۰% و ۱۲۹% بررسی شدند. در بهاربند با تراکم ۸۲% نسبت گاوهایی که بیش از ۱۲ ساعت در روز دراز می­کشیدند از دو گروه دیگر بالاتر بود. میزان دریافت روزانه­ی ماده خشک و مدت زمان مصرف خوراک در این مطالعه متاثر از میزان تراکم بهاربندها واقع نشد. همچنین میزان تراکم تاثیری بر زمان نشخوار، تولید شیر و ترکیبات شیر نداشته است. نرخ استفاده از استال بالای ۸۵% (SUI ≥ ۸۵%) در تراکم ۱۲۹% پایین­تر از تراکم ۸۲% و ۱۰۰% بوده است. اوج مدت زمان دراز کشیدن گاوها پس از شیردوشی نوبت عصر است.

مطالعات دیگر نشان می­دهد تراکم بیش از حد بهاربند تا ۱۱۵% تاثیری بر مدت زمان دراز کشیدن و نشخوار روزانه ندارد، در حالی که افزایش تراکم به بیش از ۱۳۰% منجر به کاهش زمان دراز کشیدن و کاهش زمان دریافت خوراک می­شود.

از سویی میان زمان دراز کشیدن و تولید شیر رابطه­ی مستقیم وجود دارد. مواد مورد نیاز برای تولید شیر از طریق جریان خون که در خلال دراز کشیدن وضعیت بهتری دارد به غدد پستانی راه می­یابند. بنابراین تراکم بهاربند از طریق تاثیر بر مدت زمان دراز کشیدن ممکن است تولید شیر را متاثر سازد.

در سیستم نگه داری فری استال، گاوهای شیری عموما حدود ۱۱ ساعت در شبانه­روز دراز می­کشند. در شرایط مطلوب­تر این عدد به ۱۲ یا ۱۳ ساعت می­رسد. به طور معمول گاوها روزانه ۶ تا ۱۳ بار برای دراز کشیدن اقدام می­کنند و هر بار استراحت آن­ها به طور میانگین ۵۵ تا ۹۰ دقیقه طول می­کشد.

مشاهده شده است که در بهاربندهای با تراکم پایین گاوها DMI بالاتر دارند و مدت زمان دریافت خوراک در زمان اوج تغذیه در صبح (۶ تا ۸ صیح) بیشتر است.

از سوی دیگر با افزایش روزهای شیردهی مدت زمان دراز کشیدن زیاد می­شود. البته شکم زایش موجب تداخل در این روند می­شود، به طوری که گاوهای شکم اول در اوایل شیرواری تعداد دفعات بیش­تر اما مدت کم­تری دراز می­کشند و هر چه به اواخر شیرواری نزدیک می­شوند تعداد دفعات دراز کشیدن کاهش و مدت زمان آن افزایش می­یابد. یکی از علل احتمالی این تفاوت را می­توان به بروز ادم پستانی شدید در گاوهای شکم اول نسبت داد.

مناسب بودن ابعاد و بستر فری استال و پهنای مناسب راهروها نیز در مدت زمان دراز کشیدن نقش به سزایی دارند. در مطالعه­ای که در سال ۲۰۱۵ در کانادا انجام شد مشخص گردید در فری استال­هایی با ارتفاع از کف بیش از ۲۲ سانتی متر و نیز در استال­های با بستر شنی مدت زمان دراز کشیدن افزایش می­یابد. همچنین پهنای بیش از ۳۵۰ سانتی­متری راهروی خوراک خوری بهبود زمان دراز کشیدن گاوها را به دنبال دارد. همچنین زمانی که پهنای استال بیش از ۱۱۴ سانتی­متر باشد مدت زمان استراحت روزانه بیشتر خواهد بود. استال هایی با بستر ماسه­ای با عمق بیش از ۲ سانتی­متر شرایط را برای استراحت گاو مطلوب­تر می­کنند.  در سمت مقابل کف لاستیکی در راهروی خوراک خوری موجب کاهش میانگین زمان دراز کشیدن شده است.

در این بین طبیعی است که گاوهای لنگ نیز زمان بیش­تری دراز می­کشند و دفعات کم­تری برای خیز برداشتن تلاش می­کنند و تغییر حالت آن­ها از حالت ایستاده به خوابیده یا بالعکس بسیار زمان­برتر از گاوهای غیرلنگ است.

اصولا تغییر در رفتار استراحت یا دراز کشیدن می­تواند مرتبط با درد یا ناخوشی دام باشد در حقیقت بررسی رفتار استراحت نه تنها شاخصی برای شناسایی گاوهای بیمار است بلکه می­تواند به عنوان ابزاری برای پیش­بینی گاوهای در معرض خطر بیماری مورد استفاده قرار گیرد.

در مطالعه­ای که سال ۲۰۱۶ در نشریه Dairy Science به چاپ رسید، مشخص شد که گاوهایی با آسیب مفصل هوک (hock joint) مدت زمان استراحت کم­تری دارند. در مقابل، گاوهای لنگ مدت زمان استراحت بیشتری را در هر بار دراز کشیدن تجربه می­کنند و این با افزایش روزهای شیردهی و نیز افزایش شکم گاو بیش­تر می­شود، با این تفاوت که گاوهای شکم اول در اوایل شیرواری تعداد دفعات بیش­تر و در هر بار مدت زمان کم­تری استراحت می­کنند، در حالی که گاوهای شکم بالاتر تعداد دفعات دراز کشیدن کمتر و مدت زمان استراحت بیشتری دارند.

در مطالعه­ای دیگر نشان داده شد در بهاربندهایی که نسبت گاو به استال (cow/stall) کم­تر از ۱، اندازه بهاربند به ازای هر گاو بیش از ۹ متر مربع و فضای خطی آبخوری به ازای هر گاو بیش از ۹ سانتی­متر است، مدت زمان استراحت و دراز کشیدن بیش از بهاربندهایی است که نسبت گاو به استال (cow/stall) بالاتر از ۱، فضای بهاربند به ازای هر گاو کمتر از ۶ مترمربع و فضای خطی آبخوری برای هر گاو کمتر از ۴ سانتی­متر است. با وجود این، تمام شاخص­های مربوط به رفتار دراز کشیدن گاو در درجه اول متاثر از فضای استال و مدیریت آن تغییر می­کند. به عنوان مثال، بهاربندهایی که از تشک آبی به عنوان بستر استال استفاده می­شده است میانگین زمان استراحت روزانه ۹.۷ ساعت و هر بار استراحت ۶۱ دقیقه بوده است، در حالی که در شرایطی یکسان در بهاربندهایی با بستر شنی استال میانگین مدت زمان استراحت روزانه ۱۱.۳ ساعت و هر بار استراحت ۷۶ دقیقه به دست آمد.

به عنوان جمع­بندی باید خاطر نشان کرد که رفتار استراحتی گاو شیری به عوامل متنوعی همچون شکم زایش، مرحله­ی شیرواری، عوامل گله­ای مرتبط با دراز کشیدن و ایستادن گاو بستگی دارد. میزان استراحت روزانه گاو شیری یک شاخص بسیار مهم و کارامد در شناسایی زودهنگام عوامل خطر مرتبط با رفاه گله است.

منابع:

  • Associations between lying behavior and lameness in Canadian Holstein-Friesian cows housed in freestall barns. Journal of Dairy Science Vol. 99 No. 3, 2016.
  • An assessment tool to help producers improve cow comfort on their farms. Journal of Dairy Science Vol. 98 No. 1, 2015
  • Effects of stocking density on behavior, productivity, and comfort indices of lactating dairy cows. Journal of Dairy Science Vol. 99 No. 5, 2016
, , , , , ,